مراسم بزرگداشت «علم در خدمت صلح و توسعه» روز دوشنبه ۲۱ آبان‌ماه ۱۳۹۷ در محل وزارت علوم و به همت مرکز تحقیقات سیاست عمی کشور برگزار شد.

در این مراسم، دکتر وحید احمدی، مشاور وزیر علوم و رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، دکتر محمد جلالی، دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران، دکتر حجت‌الله ایوبی، دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو، دکتر نسرین مصفا، رئیس انجمن ایرانی سازمان ملل متحد، دکتر محمد راسخ، استاد فلسفه حقوق دانشگاه شهید بهشتی و دکتر هادی خانیکی، استاد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، به ایراد سخنرانی پرداختند.

دکتر وحید احمدی با بیان اینکه ایران از نظر تولید علم در جایگاه خوبی قرار دارد گفت: فعالیت‌های امروز ما باید برای ایجاد نوآوری و تربیت نیروهای خلاق باشد که مرحله‌ای بالاتر از تولید علم و دانش است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های دانشگاهی و علمی کشور، گفت: ایران دارای ۲ هزار و ۵۰۰ دانشگاه است و حدود ۳۰۰ هزار مرکز علمی دارد. همچنین در کشور بیش از ۴ میلیون دانشجو و ۱۰۰ هزار هیات علمی و مراکز رشد و نوآوری داریم. اما به رغم تمامی ظرفیت‌ها دارای چالشی به نام هماهنگی و نفوذ در لایه‌ها هستیم.

وی افرود: علیرغم رشد علمی خوب، گسترش فرهنگ علمی در جامعه و همگانی کردن علم مورد اقبال کمتری قرارگرفته است و علم در میان عامه، خواص و حتی مدیران فراگیر نشده است.

مشاور وزیر در ادامه بودجه پایین علم و پژوهش در کشور و سهم پایین بخش علم در تولید ناخالص داخلی را نشانه خلاء ارتباطی مدیران با موضوع علم عنوان کرد و بر برنامه‌ریزی برای ترویج علم در تمامی سطوح جامعه تاکید کرد.

وی همچنین از طراحی مدل کارآمد و عملیاتی ترویج دستاوردهای دانشگاه‌ها و مراکز علمی خبر داد و افزود: متأسفانه اکنون دانشگاه‌ها به ظرفیت خود آگاهی ندارند و جامعه نیز از درون دانشگاه باخبر نیست. برنامه داریم دانشگاه‌ها را بیشتر به جامعه معرفی کنیم.

رئیس مرکز سپس با اشاره به تدوین الگوی ترویج علم در کشور گفت: در قالب این طرح می‌کوشیم وضعیت فعلی ترویج علم در کشور و چشم‌اندازی بین‌المللی از وضعیت ترویج علم در کشورهای دیگر را ترسیم کنیم و چارچوب‌ها و برنامه‌هایی اجرایی و عملی را برای حرکت از وضعیت فعلی به وضعیتی مطلوب ارائه کنیم.

وی در انتها خاطرنشان کرد: با توجه به فعالیت‌های این مرکز برای ترویج علم، با موافقت رئیس بخش آموزش عالی یونسکو و مسئول برنامه کرسی‌های یونسکو، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور به عنوان نهاد میزبان کرسی یونسکو در زمینه ترویج علم انتخاب شده است.

در ادامه این مراسم، دکتر جلالی با اشاره به روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه گفت: هدف چنین روزی، یادآوری این حقیقت به مردم است که افزایش آگاهی‌های عمومی درباره اهمیت علم و دانش می‌تواند پلی میان علم و جامعه باشد و آنها را بیش از پیش به هم نزدیک کند.

وی ضمن تأکید بر اینکه انجمن‌های علمی یکی از اثرگذارترین نهادهای مدنی در تولید و ترویج علم در کشور هستند، بیان داشت: با تکیه بر نیروی انسانی متخصص، امکان تولید و استفاده علم و تبدیل آن به یک فرهنگ در جامعه فراهم می‌شود.

دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران در قسمت دیگری از صحبت‌های خود به توضیح برخی از فعالیت‌های این کمیسیون پرداخت و گفت: کمیسیون انجمن‌های علمی ایران در برنامه راهبردی خود، تسهیل فعالیت انجمن‌ها را سرلوحه کار خود قرار داده است، این کمیسیون واسط فعالی بین دولت و انجمن‌های علمی است که با ایجاد شبکه انجمن‌های علمی، توانمندی‌ها و ظرفیت‌های علمی و فناورانه اعضای آن را در اختیار مسئولان قرار می‌دهد تا علم به مثابه بستری برای سیاست‌گذاری پایدار در نظر گرفته شود.

دکتر ایوبی نیز در مراسم بزرگداشت علم در خدمت صلح و توسعه از تصویب تأسیس باشگاه‌های یونسکو در کمیسیون ملی یونسکو خبر داد و افزود: این باشگاه‌ها حلقه واسط بین کرسی‌ها، کمسیون ملی و دولت ایجاد می‌شود و به عنوان بخشی از شبکه جهانی به ترویج علم کمک خواهند کرد.

وی ضمن یادآوری فعالیت ۱۶ کرسی یونسکو در کشور در راستای ترویج علم، عدم وجود باشگاه‌ها را یک ظرفیت خاموش یونسکو در کشور عنوان کرد و افزود: به منظور احیای ظرفیت‌های علمی به دنبال تأسیس این گونه باشگاه‌ها هستیم و مراحل اجرایی شدن آن در حال پیگیری است.

وی با اشاره به وجود اجماع بین مردان سیاست درمورد پیشرفت علمی در کشور تصریح کرد: یونسکو نیز جایگاه علمی ایران را به رسمیت می‌شناسد.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران بر ایجاد باشگاه‌های یونسکو تأکید کرد و ادامه داد: اکنون ژاپن ۲۸۰ باشگاه یونسکو دارد. بسیاری از دانشگاه‌های کشور نیز این تمایل را دارند که باشگاه‌های یونسکو در آنها راه‌اندازی شود. به‌زودی شاهد راه‌اندازی این باشگاه‌ها در دانشگاه‌ها خواهیم بود.

در ادامه این مراسم، دکتر مصفا، فناوری کنونی را از عوامل نقض حقوق بشر عنوان کرد و گفت: علم و حقوق بشر می‌‌توانند خدمت‌گذار یکدیگر باشند اما نمی‌توان دستاوردهای بشر و پیشرفت‌ در حوزه‌‌های مختلف را نادیده گرفت.

وی با اشاره به تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ توسط مجمع عمومی ملل متحد، در بررسی حقوقی نقض حقوق بشر با پیشرفت علم افزود: در ماده ۱۲ این اعلامیه به حق زندگی خصوصی انسان اشاره شده که به وسیله ابزارهای الکترونیکی مورد خدشه قرار گرفته است. همچنین ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر که در رابطه با حق حیات صحبت می‌کند از نظر علمی در بسیاری از موارد از جمله عقیم‌سازی و تهدید حق حیات در برخی از مناطق با نقض حقوق بشر همراه بوده است.

رئیس انجمن ایرانی سازمان ملل متحد به کمرنگ شده ارتباط میان علم و حقوق بشر تأکید کرد و افزود: به نظر می‌رسد که این موضوع اکنون در دست بررسی جامعه جهانی است، اما آشنایی دانشمندان با موازین حقوق بشر می‌تواند برای بهتر شدن وضعیت جامعه جهانی داشته باشد.

همچنین، دکتر راسخ در سخنرانی خود، عدم وجود ارتباط و گفت‌وگو میان نمایندگان و سیاست‌گذاران علم کشور یادآور شد و گفت: علم در خدمت کشور نیست و وضع زندگی ما نیز گواهی بر این موضوع است. اگر حکومت نتواند از این نظر تصمیم بگیرد علم نه تنها به نفع مردم نبوده بلکه تنها عده‌ای از آن منتفع شده و صرفا به آمارهای کمی بسنده خواهد شد.

وی تجاری‌سازی علم را معضل بزرگی دانست و اظهار کرد: سیاست‌گذاری‌ها در کشور باید به گونه‌ای باشد که علم‌جویی به سود مردم تمام شود. در دنیای امروز بازار و حکومت ابزار علم‌جویی را فراهم می‌سازند.

دکتر راسخ با انتقاد از نبود شفافیت در اختصاص بودجه‌های علمی عنوان کرد: حلقه مفقوده میان سیاست‌‎گذاری و علم‌جویی، عدالت است. باید مفهوم روشنی از عدالت در کشور تعریف شود.

در انتهای این مراسم دکتر خانیکی ضمن اشاره به ارتباط ضعیف انجمن‌های علمی و حرفه‌ای با جامعه، دولت و نهادهای مدنی، گفت: برای ترویج علم باید این ضعف جبران شود. در این راستا، باید دیدگاه‌های مشترک و نزدیک میان بازیگران این حوزه شامل دانشگاهیان، انجمن‌های علمی، دولت و نهادهای مدنی وجود داشته باشد که لازمه آن تقویت ارتباطات است.

وی با بیان اینکه نهادهای رسمی آموزشی کشور باید در برنامه‌های خود یک جایگاه ویژه برای آموزش مهارت‌ها در نظر بگیرند، به باز طراحی ساختار انجمن‌های علمی مبتنی بر گفتگو تأکید کرد و اظهار داشت: امروز با شرایطی مواجه هستیم که شبکه‌های مجازی و حتی برخی رسانه‌های رسمی در حال انتشار مطالب شبه‌علم و خرافه به جای علم هستند که قدم گذاشتن در مسیر حل این مسئله و حضور در شبکه‌های اجتماعی و وب ۲ از وظایف انجمن‌های علمی است.