جشنوارۀ دانش­آموزی ترویج علم با هدف ترویج علم و ارتقای خلاقیت دانش­آموزان با استفاده از ابزارهای علمی، آموزشی و هنری در دو موضوع: کم آبی در سرزمین ما ایران (حال و آینده) و آشنایی با حکیم محمد بن زکریای رازی در  قالب­های فعالیت و پژوهش دانش‌آموزی، داستان کوتاه، شعر، عکس، فیلم کوتاه، نقاشی و کاریکاتور برگزار شد. در مراسم پایانی این جشنواره که روز جمعه ۱۵ بهمن ماه ۹۵ در محل حسینیه ارشاد برگزار شد، مسئولانی از وزارت آموزش و پرورش و انجمن ترویج علم حضور داشتند.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، در این جشنواره که با همکاری وزارت آموزش و پرورش و امور پژوهش­سراهای ادارۀ کل آموزش و پرورش شهر تهران و مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و انجمن ترویج علم برگزار شد  حدود ۱۲ هزار اثر به دبیرخانه ارسال شد که بیش از ۱۰ هزار اثر در موضوع کم آبی و حدود هزار اثر در موضوع حکیم زکریای رازی بود. بر اساس مجموع آثار رسیده، مشارکت پسران نزدیک به ۲۰ درصد و مشارکت دختران حدود ۸۰ درصد بود.

پس از دسته‌بندی آثار رسیده، داوری با همکاری بیش از ۲۰ متخصص در رشته­های مرتبط شروع شد. در مرحلۀ اول آثاری که حداقل‌های لازم برای شرکت در جشنواره را نداشتند کنار گذاشته شدند. اغلب این موارد مربوط به پژوهش‌های دانش‌آموزی بود که مستقیماً برگرفته و کپی آثار دیگران بودند، برگرفتۀ مستقیم از یک کتاب و یا برگرفتۀ مستقیم از مطالب صفحات مجازی و اینترنت. در بخش نقاشی نیز نقاشی‌های بسیاری تکرار و تقلید پوسترها و طرح‌های موجود در کتاب­ها، اماکن عمومی و فضای مجازی بود که بدون هیچ خلاقیت و تغییری صرفاً ارائۀ مجدد همان آثار به شمار می­رفت.

در مجموع ۲۰ درصد آثار رسیده شرایط لازم جهت شرکت در جشنواره را داشتند. چنین آماری این نکته را برجسته می­سازد که بجا است معلمان و مدیران و مسئولان مدارس پیش از ارسال آثار با یک داوری یا نگاه اولیه آثار را بررسی کنند و دانش‌آموزان را متوجه این نکته سازند که هدف صرف شرکت در جشنواره نیست و تقلید و کپی­برداری از آثار دیگران در هر حوزه­ای که باشد امری به لحاظ اخلاقی نادرست است. به عبارت دیگر این نوع فعالیت‌ها می‌توانند فرصتی برای آموزش اخلاق علمی به فرزندانمان باشد.

در فرایند داوری هر اثر حداقل توسط دو داور و سپس در هیئت داوران مورد بررسی مجدد قرار گرفت و در نهایت در هر دو جشنواره نتایج زیر حاصل شد:

۵۰  اثر به‌عنوان آثار برگزیده تشخیص داده شدند که از میان آنها هفت اثر مربوط به پسران و ۴۳ اثر مربوط به دختران ؛ همچنین ۱۸۰ اثر قابل­تقدیر تشخیص داده شدند که از میان آنها ۳۵  اثر مربوط به پسران و ۱۴۵ اثر مربوط به دختران بودند.

ذکر این نکته لازم است که در میان آثار قابل­تقدیر مواردی وجود داشت که اگرچه مرتبط به موضوعات جشنواره بود ولی نحوه و قالب ارائۀ آنها در قالب­های پیشنهادی جشنواره نمی­گنجید؛ برای مثال در بخش پژوهش‌های دانش‌آموزی تعدادی از آثار اگرچه ساختار فعالیتی پژوهشی را نداشتند، اما از نظر هیئت داوران به عنوان فعالیت­هایی دانش­آموزی ارزشمند و قابل­تقدیر بودند.

از آنجا که این دو عنوان جشنواره و آثار رسیده به آنها می­تواند نمایانگر وضعیت کمی و کیفی انجام فعالیت­های فوق­برنامه در مدارس و تلقی و نگرش معلمان و دانش­آموزان به چنین فعالیت­هایی باشد، انجمن ترویج علم ایران ­مناسبت می­بیند که نکات زیر را برای بهبود کیفیت فعالیت­های با دانش­آموزان، با والدین، معلمان و مسئولان مدارس در میان بگذارد.

  1. مهم­ترین نکته در هر فعالیت علمی تلاش برای یادگیری و اندوختن تجربه­های نو است. تقلید و کپی کردن آثار دیگران، در هر حوزه­ای که باشد، نه تنها دربردارندۀ کاری نو و جدید نیست، بلکه اگر بدون ذکر منبع باشد نوعی سرقت علمی یا ادبی است و به لحاظ اخلاقی کاری ناشایست به حساب می­آید. جا دارد همۀ ما به حق مالکیت فکری دیگران و حقوق مادّی و معنوی آنان احترام بگذاریم و محصول تلاش دیگران را به سادگی و بدون ذکر نام آنان به نام خود عرضه نکنیم.
  2. معلمان، والدین و دانش­آموزان باید متوجه این نکته باشند که برای انجام یک پژوهش علمی باید به چندین منبع در زمینۀ موضوع مورد نظر مراجعه کرد و آنگاه با ذکر نام این منابع و نویسندگان آنها مشخص ساخت که مطالب یا داده‌های کدام بخش پژوهش از این منابع اخذ شده است. همچنین لازم است توجه کنیم که شخص پژوهشگر مطالب دیگران را از دیدگاه خود بررسی و تجزیه و تحلیل می‌کند و تنها آن مطالبی را که از نظر او قابل­اعتماد و درست باشد، را ذکر می‌کند. پژوهشگر نوشتۀ خود را با زبان خود و بر اساس درک و تحلیل خود می­نویسد ودر حد امکان از تکرار جمله به جمله دیگران پرهیز می­کند. صرف انتخاب مطلبی از اینترنت و پرینت گرفتن از آن یا نگارش دوبارۀ آن مطلب با دست دارای ارزش پژوهشی نیست.
  3. در بخش نقاشی و کاریکاتور هم لازم است توجه کنیم که ارزش یک نقاشی دانش­آموزی به آن است که در آن بزرگسالان به‌صورت مستقیم هیچ دخالت و نقشی در پدید آمدن اثر نداشته باشند و اجازه دهند دانش­آموزان با خلاقیت خود و با استفاده از منابع و روش‌های متنوع و دلخواه، درک و دریافت خود از موضوع را به نمایش بگذارند. آنچه مهم است نگاه خاص و خلاقانۀ دانش­آموزان به موضوع نقاشی است و اینکه اثر خود را به درستی و باخلاقیت اجرا کرده باشند. در اینجا هم لازم است والدین و معلمان یادآور شوند که کپی کردن آثار دیگران فاقد هرگونه ارزش هنری است. همچنین لازم است آثار در چارچوب تعیین شده برای جشنواره­ها ارسال شوند، به این معنا که آثار دربردارندۀ مشخصات دانش­آموزان باشند، نقاشی­ها بر روی کاغذهایی بدون حاشیه و تزئین کار شده باشند و در بسته­بندی­هایی باکیفیت و مناسب به دبیرخانه جشنواره ارسال شوند.
  4. در بخش داستان و شعر لازم است معلمان و والدین دربارۀ استفادۀ خلاقانه از عناصر ادبی در شعر و همچنین شخصیت‌پردازی در داستان  با دانش­آموزان صحبت کنند و آنان را تشویق به نگارش تجارب خود نمایند. سادگی و دلنشینی زبان، استفادۀ درست و بجا از آرایه‌های ادبی، ربط داستان و شعر به موضوعات جشنواره، تنوع و تازگی اثر، فضاسازی مناسب و نداشتن غلط­های املایی و نگارشی از دیگر مواردی است که می­تواند کیفیت آثار را ارتقا بخشند.
  5. در بخش عکس و فیلم کوتاه معلمان و والدین می­توانند نظر دانش­آموزان را به این نکته جلب کنند که با گستردگی و فراوانی ابزارهای دیجیتالی مانند گوشی­های همراه امروزه امکان ساخت فیلم و گرفتن عکس بسیار آسان­تر از گذشته شده است و دانش­آموزان می­توانند با نگاه کنجکاو به محیط اطراف خود سوژه­های فراوانی برای خلق آثار هنری و بصری بیابند. در اینجا نیز نکتۀ مهم تشویق دانش­آموزان به بیانِ آزادانه تفکر و اندیشه‌های خود و پرهیز از تکرار کارهای دیگران است. آشنایی با مفاهیم و روش‌های پایه در هنرهای بصری و بحث دربارۀ آنها در کلاس درس و تشویق دانش­آموزان به خواندن کتاب­هایی در این زمینه می­تواند کیفیت کارشان را بهبود بخشد.