به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، اولین کارگاه از مجموعه کارگاه های آموزش علوم با عنوان "علم و واژگان علمی"، روز نوزدهم مهرماه ۱۳۹۶ در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد. مدرس این دوره، دکتر منصور وصالی، استاد فیزیک و عضو هیات علمی دانشگاه شهید رجایی بود و شرکت کنندگان آن، معلمان دوره ابتدایی و پژوهش سرای دانش آموزی جوان منطقه ۵، دبیران علوم تجربی دوره اول متوسطه و دبیران علوم پایه دوم متوسطه هستند.

دکتر وصالی در ابتدا، هدف اصلی از برگزاری این کارگاه آموزشی را ایجاد درک صحیح از علم و چگونگی کارکرد آن عنوان کرد و گفت: با شروع این کارگاه ها قصد داریم تصویر صحیحی از علم در اختیار معلمان علوم قرار دهیم تا با استفاده از آن بتوانند تدریس متفاوت و دقیقی درباره علوم مختلف، مثل شیمی، فیزیک، زیست شناسی، زمین شناسی و نجوم، در مدارس ارائه دهند.

وی با اشاره به محتوای آموزشی این کارگاه، تصریح کرد: امروز به بررسی مفاهیم، الفبا و واژگان مورد استفاده در علم می پردازیم. همانطور که برای شناخت یک جامعه جدید که دارای فرهنگ خاصی است باید زبان آن را بدانیم تا بتوانیم با اعضای آن جامعه تعامل و ارتباط داشته باشیم، برای شناخت علم و فرهنگ آن نیز نیاز است واژگان علمی را به طور صحیح بدانیم و درک دقیقی از آنها داشته باشیم.

استاد فیزیک دانشگاه رجایی در ادامه به تعریف چند واژه کلیدی در مباحث علمی پرداخت، گفت: قانون، نظریه، مدل، فرضیه و پارادایم هر یک مفاهیم مهمی هستند که دانستن آنها می تواند در روش تدریس تاثیر قابل توجهی داشته باشد.

وی با مطرح کردن سئوالاتی از شرکت کنندگان و بررسی اظهارنظر آنها، مفاهیم نامبرده را با ذکر مثالهای تشریح کرد و بیان داشت: من به عنوان یک آموزشگر علم، ساده ترین برداشت از مفاهیم قانون، نظریه و تفاوت بین آنها را ارائه می‌دهم و وارد فلسفه علمی نامگذاری آنها نمی شوم؛ از این منظر کارکرد و نقش قانون، اول پیش بینی یک رویداد و دوم توصیف رفتار یک سیستم است. پس سئوالی که پاسخ داده می شود "چگونگی" است. اما در نظریه به چرایی رویدادها و دلایل رفتار آنها پرداخته می شود و برای پاسخ به آنها مدلسازی ها صورت می‌گیرند. در واقع تببین و توضیح این عوامل باعث ورود به حوزه نظریه و ایجاد نظریه های مختلف می گردد. پس، قوانین زمانی استفاده می شوند که قصد داریم چگونگی رفتار یک سیستم را توصیف کنیم، مثل قانون گرانش که پیش بینی می‌کند اگر دو جرم در فاصله مشخص از هم قرار گیرند به هم نیرو وارد می کنند و به سمت هم کشیده می شوند و از طرف دیگر، اگر به این موضوع بپردازیم که چرا دو جرم باید همدیگر را جذب کنند وارد حوزه نظریه شده ایم.

وی در ادامه این بحث به اهمیت واژه "اثبات" در نظریه و قانون اشاره کرد و افزود: ما یا واژه اثبات را استفاده نمی کنیم یا در صورت استفاده به آن اثبات تجربی می‌گوییم، به این معنی که یک قانون یا نظریه خاص، به لحاظ تجربی در آزمایشگاه تایید شده است. اما اثبات، به تنهایی،  که معادل کلمه prove است، در ریاضی و از ابزارهای آن استفاده می شود.

دکتر وصالی با پرداختن به کارکردهای اجتماعی اهمیت دادن به واژگان علمی گفت: مهمترین هدف از آموزش علوم، ایجاد درک صحیح از علم است، نه انتقال قوانین، حقایق و مفاهیم از کتاب به ذهن دانش‌آموز. آنها باید بدانند علم چطور کار می‌کند ونظریه های مختلف چطور شکل گرفته اند.

وی در انتهای اولین کارگاه از مجموعه کارگاه های آموزش علوم، واژه فرضیه را توضیح داد و اشاره کرد: فرضیه و فرضیه سازی برای حل مسئله، مبتنی است بر نظریه ها.  برای ساختن فرضیه که نهایتاً به انتخاب آزمایش خاصی می انجامد، نیاز است بدانیم که آن فرضیه بر اساس چه نظریه ای ساخته می شود. حتی اگر فرضیه بر مبنای مشاهده شکل بگیرد چون با یک پیش زمینه ذهنی صورت گرفته، دوباره بحث نظریه مطرح می شود. پس فرضیه، حدس و گمانی است که پایه آن نظریه می‌باشد.

در انتها مقرر شد مباحث مربوط به مدل و پارادایم در جلسه بعد این کارگاه آموزشی مطرح شود.