مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، روز سیزدهم شهریور ماه ۱۳۹۶، میزبان نشست "نظارت فراگیر و حریم خصوصی" و پیش ‌همایش کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فناوری بود که به اهتمام انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری در تاریخ سیزده تا هفدهم آذرماه ۱۳۹۶ در مرکز همایش های کتابخانه ملی برگزار خواهد شد. در این نشست که علاوه بر افراد علاقمند به این حوزه، اعضای انجمن ایرانی اخلاق علم و فناوری نیز حضور داشتند، فیلم "شهروندچهار" یا Citizenfour نیز جهت تحلیل و گفتگو به نمایش کامل درآمد.

دکتر کیوان الستی، عضو هیأت علمی و مدیر گروه پژوهشی اخلاق علم و فناوری مرکز، در ابتدا با اشاره به اهداف این نشست گفت: این پیش‌همایش تلاشی برای معرفی کنگره است و علاوه بر آن، تلاشی برای تدوام فعالیت پخش فیلم هایی است تا مسائل مهم در اخلاق از طریق این رسانه خاص معرفی و ترویج شوند.

سپس دکتر احسان شمسی گوشکی، دبیر کمیته اجرایی و عضو کمیته علمی کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فناوری، در رابطه با این کنگره تصریح کرد: انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری اولین انجمنی است که در این حوزه در کشور تاسیس شد تا بحث اخلاق در علم و فناوری برجسته و بالنده‌تر شود. با مشاهده سوءرفتارهای پژوهشی و علمی، لزوم پرداختن به این مسئله دیده می شود. در همین راستا انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری تصمیم گرفت اولین کنگره بین المللی خود با شعار "اخلاق برای همه و علم برای توسعه پایدار" را، با هدف نفوذ گفتمان اخلاق در سطوح مختلف، برگزار کند. مباحث گوناگونی که در این کنگره مورد بررسی قرار خواهند گرفت عبارتند از مبانی اخلاق در علوم و فناوری، اخلاق حرفه ای، مدیریت اخلاق در علم و فناوری، اخلاق در علوم و فناوری و سیاست های عمومی و اخلاق در علوم و فناوری های نوین.

وی در ادامه به معرفی اعضای اصلی این کنگره پرداخت و گفت: دکتر مصطفی معین، رئیس انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری، ریاست کنگره را بر عهده دارد و دکتر تقی شامخی دبیر علمی کنگره است. همچنین دکتر رضا فرجی دانا، دبیر محور اخلاق و مديريت علوم و فناوری، دکتر سید حسین سراج زاده، دبیر محور اخلاق در علوم و فناوری و سياست عمومي، دکتر اعظم ایرجی زاد، دبیر محور اخلاق در علوم و فناوری های نوین، دکتر محسن جوادی، دبیر محور مبانی و مبادی اخلاق در علوم و فناوری و دکتر علیرضا باقری به عنوان دبیر محور اخلاق حرفه‌ای در علوم و فناوری در این کنگره حضور خواهند داشت.

دبیر کمیته اجرایی کنگره بین المللی اخلاق در علوم و فناوری افزود: در کارگروه دانشجویی این کنگره، علاوه بر نشست های علمی به بررسی مطالعات موردی خواهیم پرداخت. علاوه بر آن، سه نشست علمی جامع، دو سمینار آموزشی یک روزه، ۳۰ نفر سخنران کلیدی و مدعو داخلی و حضور مهمانان خارجی و دانشجویان از جمله رویدادهای برنامه ریزی شده  در این کنگره است.

وی قبل از نمایش فیلم، با قدردانی از همکاری مرکز تحقیقات سیاست کشور تاکید کرد: در این کنگره با همکاری مرکز، دو نشست سرقت ادبی در آثار علمی و سیاست های علمی و نقش آنها در ایجاد تخلفات علمی برگزار خواهد شد. همچنین قرار است در این کنگره و بعد از آن، جلسات نقد فیلم های حوزه اخلاق در علوم و فناوری نیز برگزار شود.

در ادامه این نشست فیلم "شهروندچهار" به طور کامل نمایش داده شد. شهروندچهار یک فیلم در سبک مستند به کارگردانی و تهیه کنندگی لورا پویترس است که در سال ۲۰۱۴ منتشر شده و به افشاگری‌های ادوارد اسنودن کارمند سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا و پیمانکار سابق آژانس امنیت ملی می‌پردازد. این مستند بهترین مستند سال ۲۰۱۴ از سوی انجمن بین‌المللی مستند انتخاب شده‌ است. این فیلم همچنین در سال ۲۰۱۵ جایزه بهترین فیلم مستند بلند را از آکادمی علوم و هنرهای تصاویر متحرک، آکادمی اسکار دریافت نمود.

پس از پخش فیلم، دکتر حنیف شمیم، پزشک و منتقد سینما، به عنوان سخنران دوم این نشست، به بیان خلاصه فیلم مستند، گزارشی از تحلیل آن در قالب یک روش بایوسایکوسوشال (مدل بیولوژیکی-روانی-اجتماعی) و سپس به تشریح مقدمه ای از نظرات فوکو به عنوان کسی که روی مفهوم نظارت فراگیر کار کرده اند پرداخت و گفت: ساختار سراسربین ، در واقع گونه ویژه‌ای از معماری بود که اواخر سده هجدهم توسط فیلسوف فایده‌گرای انگلیسی جرمی بنتام طراحی شد تا به زندان‌بان‌ها اجازه دهد که تمامی زندانی‌ها را زیر نظارت خود داشته باشد بدون این‌که آن‌ها بتوانند مطمئن شوند که در کدام لحظه تحت نظارت‌اند. این اصلی است که در سیستم های نظارتی امروزه نیز مورد استفاده قرار می گیرد و به این ترتیب با انتزاعی کردن این موضوع، نظارت از جنبه بیرونی به جنبه روانی تغییر می کند و ما همیشه احساس می کنیم که تحت نظارت هستیم بدون آنکه هزینه سنگین خریداری تجهیزات صورت گیرد. میشل فوکو یکی از ‌اندیشمندان معاصر بود که تلاش فراوانی برای شناساندن سازوکارهای مدرن دستگاه‌های قدرت برای اعمال توهم سراسربین داشت.

دکتر علیرضا ثقه‌ الاسلامی، استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، به عنوان آخرین سخنران این نشست با تشریح موضوعاتی مثل حریم خصوصی و نظارت فراگیر، به تفاوت جریان اطلاعات در جامعه پیش از گسترش فناوری اطلاعات و جامعه پیکربندی شده با فناوری اطلاعات پرداخت و گفت: گردآوری اطلاعات شخصی بسیار گسترده، شکل‌گیری انواع جدیدی از اطلاعات شخصی از طریق تکنیک های داده‌کاوی، توزیع بسیار گسترده اطلاعات شخصی، حفظ و نگهداری اطلاعات شخصی در دوره های زمانی طولانی و پیامدهای دردساز ناشی از بازیابی اطلاعات شخصی نادرست از جمله ویژگی های جامعه پیکربندی شده با فناوری اطلاعات است.

وی با طرح این سئوال که در چنین جامعه ای حریم خصوصی افراد کجاست و چگونه قابل حفاظت و حمایت است، گفت: در این جامعه، حاکمیت با ادعای تسهیل و تسریع در فعالیت های اقتصادی، بانکداری، آموزشی، تجاری حجم بسیار گسترده ای از اطلاعات شخصی افراد جامعه را گردآوری کرده و به پردازش و تحلیل این اطلاعات می پردازد. دکتر علیرضا ثقه‌الاسلامی در ادامه سه استدال در دفاع از نظارت فراگیر، دفاع از حریم خصوصی به عنوان خیر اجتماعی و فردی و نقش متخصصان فناوری اطلاعات، شهروندان و کاربران در حفظ حریم خصوصی را تشریح کرد.

این نشست با گفتگو و بیان مسائل انتقادی حول مباحث مطرح شده به اتمام رسید.

شایان ذکر است در نیمه دوم این نشست دکتر مصطفی معین، رئیس انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری و رئیس کنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری و دکتر تقی شامخی دبیر علمی کنگره نیز حضور داشتند.