دکتر محمدامین قانعی‌راد، مدیر گروه پژوهشی علم و جامعه مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، در نشست "نسبت علم و فناوری با تولید ملی و اشتغال"، که به همت گروه اقتصاد علم مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و مرکز تحقیقات اقتصادی دانشگاه الزهرا روز چهارشنبه دهم آبان ماه برگزار شد، سخنرانی تحت عنوان "تجاری‌سازی و دانشگاه های کارآفرین" ارائه داد.

وی ابتدا با اشاره به عنوان فرعی سخنرانی خود، روایتی در میان روایت ها، گفت: هدف من لزوم نشان دادن انواع روایت ها است تا دانشجویان، اساتید و سیاستگذاران حوزه علم و فناروی به این تنوع آگاه باشند.

دکتر قانعی‌راد در ادامه با بدیهی دانستن رابطه بین علم و اقتصاد افزود: زمان بعد از رنسانس را به طور استعاری زمان ازدواج دانشمند و  صنعتگر  نام می برند، زیرا تا قبل از آن تعاملی بین این دو گروه وجود نداشت. در دهه های اخیر نیز با طرح مباحثی چون تکنوساینس یا فنّاعلم، این رابطه عمیق تر شده، به طوری که علم و فناوری به طور شفاف‌تری توانسته با دنیا اقتصاد ارتباط برقرار کند. در دوره جدید نیز همیشه گفته شده، تربیت نیروی انسانی یا نیروی کار یکی از وظایف دانشگاه ها است که تا حدی در ایران انجام می شود.

وی گفت: ارتباط علم و اقتصاد هم بدیهی است و هم تراژیک. در واقع اگر رابطه تراژیک بین علم و اقتصاد برقرار شود، این ارتباط می تواند باعث ویران شدن دانشگاه شود و یا عکس آن اتفاق بیافتد؛ یعنی دانشگاه با نزدیک شدن به بازار می تواند بازار و اقتصاد را از منطق اساسی خود خارج کند. بنابراین نیاز به زمان است تا این دو گام به گام به هم نزدیک شده و بتوانند روی هم تأثیر مثبت بگذارند. اگر تنها روایت موجود این باشد که "علم و دانشگاه برای اقتصاد است"، تاثیر تخریبی وجود خواهد داشت و با غلبه ی این تنها روایت در غرب است که دانشکده های جامعه‌شناسی در حال تعطیل شدن هستند و جای آنها را دانشکده های بازرگانی می گیرند. در ایران و غرب این نگرش در حال شکل‌گیری است، اما در غرب سازوکارهایی برای کنترل آن وجود دارد.

مدیر گروه پژوهشی علم و جامعه مرکز، به شکل گیری دانشگاه های کارآفرین در ایران و مشکلات ناشی از آن اشاره کرد و بیان داشت: شاهد هستیم گفتمان نسل سوم و تجاری‌سازی دانشگاه ها بدون هیچ نوع اقدام خاصی در فضای دانشگاه های ایران گسترش پیدا کرده و جبران خسارت وارد شده از آن، زمان بر خواهد بود.

وی در خصوص زمینه‌هایی که هم باعث حفظ هویت دانشگاه و هم شکل‌گیری صحیح دانشگاه کارآفرین می شود، گفت: یکی از مهمترین ویژگی هایی دانشگاه نسل سه یا همان دانشگاه کارآفرین در غرب، که به مقوله توسعه اقتصادی هم می پردازد، ظرفیتی است که برای حفظ کارکردهای آموزشی و پژوهشی خود داشت. اما در ایران، این کارکردها تحت تأثیر مفهوم جدید قرار گرفت، طوری که در بعضی موارد باعث رکود و توقف آنها شد. نهادینه شدن مفاهیمی چون مسئولیت اجتماعی دانشگاه، کاربرد دانش در کسب‌و‌کار، عمل کردن در سطح یک بازار بین المللی رقابتی، باز بودگی (openness) دانشگاه و همکاری با شرکای متعدد که مفهوم مالتی‌ورسیتی در مقابل یونی‌ورسیتی مطرح می شود و همچنین وجود پژوهش های میان‌رشته ای، از جمله مواردی هستند که قبل از ایجاد دانشگاه نسل سه در غرب وجود داشتند. همچنین تعدیل پسین، که بر اساس آن بعد از شکل‌گیری دانشگاه کارآفرین، مفهوم‌سازی های جدید در غرب جریان پیدا کرد، مثل طرح مفهوم دانشگاه نسل چهار، مورد دیگری است که زمینه‌ساز شکل‌گیری صحیح این نوع دانشگاه ها شد. این در صورتی است که در ایران برای شکل‌گیری هر یک از این مفاهیم و در نتیجه ایجاد دانشگاه کارآفرین با روح درست، مشکلات متعددی وجود دارد.

دکتر قانعی‌راد، با بیان اینکه کارآفرینی و نوآوری مبنی بر ترکیب ایده ها و ترکیب مردم است و در چنین شرایطی نگاه بین رشته ای شکل می گیرد، راجع به ویژگی دیگر دانشگاه نسل سوم گفت: در این دانشگاه ها، دانشگاه از دولت اعتبار نمی گیرد و خود دانشگاه و به عبارتی بروکراسی، مداخله مستقیم در اداره دانشگاه ندارد.

وی در انتهای سخنرانی خود به عدم وجود یک برنامه مدیریت گذار دانشگاه به دانشگاه کارآفرین در ایران، قبل از شکل‌گیری آن اشاره کرد و گفت: در تمام دنیا این تغییرات با قانون‌گذاری در مجلس آن کشورها همراه بود و این گذار تعریف شد. اما در ایران به دلایل مختلفی مثل فقدان زیرساخت ها در بیرون دانشگاه، ضعف منطق اقتصاد، فعال نبودن بازیگران تولیدگر در جامعه و وجود اقتصاد رانتی، اجازه تجاری‌سازی و ایجاد صحیح دانشگاه کارآفرین را نمی دهد.