به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، نشست طراحی و ارائه الگوی ترویج علم در ایران روز سه شنبه ۱۲ شهریورماه ۹۸ در سالن دکتر قانعی راد مرکز تحقیقات برگزار شد.

این نشست تخصصی با حضور دکتر اکرم قدیمی، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور،  رییس انجمن ترویج علم ایران و مجری پروژه، دکتر الهه حجازی، رئیس دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران و دکتر غزاله نظیف‌کار، معاون اداره کل اصول، قوانین و حقوق بین الملل بشر دوستانه هلال احمر، از همکاران این پروژه و به مدیریت دکتر حسین شیخ رضایی، عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد.

در ابتدای این نشست، دکتر قدیمی به معرفی پروژه الگوی ترویج علم پرداخت و گفت: این پروژه به سفارش سازمان برنامه و بودجه انجام شده و اجرای آن بیش از دو سال زمان برده است. این کار در هشت فصل تنظیم شده است.

معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور افزود: ترويج علم دربردارندة طيف وسيعي از فعاليت‌ها از جمله پذیرش، درک و مشارکت همگان در علم است كه هدف مشترك تمامی آنها، كاستن از فاصله ميان افراد و نهادهاي توليدكنندة علم و عموم مردم به عنوان كساني است كه هم بودجه تحقيقات علمي و فناورانه را تأمين مي‌كنند و هم مصرف‌كنندگان علم و فناوري هستند. به موازات شكل‌گيري و توسعه علم در دوره انقلاب‌هاي علمي در اروپا بسياري از دانشمندان و نهادهاي علمي به اين فكر افتادند كه رابطة ميان عموم مردم و علم را مستحكم‌تر كنند. با گذشت زمان و در قرن‌هاي هجده و نوزده اين گرايش براي عمومي‌سازي علم شدت گرفت و در قرن بيستم ترويج علم به عنوان يكي از مؤلفه‌ها و عناصر جدانشدني نهاد علم درآمد.

مجری پروژه طراحی و ارائه الگوی ترویج علم در ایران تأکید کرد: ترویج علم گاهی برای برخی جوامع هدف محسوب می‌شود. ترویج علم در جوامع توسعه نیافته هدفی است که دستیابی به آن می‌تواند جامعه را از تفکر سنتی به تفکر علمی رهنمون شود؛ اما در جوامع توسعه‌یافته، ترویج علم نه یک هدف، که ابزاری برای اهداف و منافع ملی در نظر گرفته می‌شود؛ بنابراین، برای راهیابی علم در جامعه چه توسعه‌یافته و چه توسعه‌نیافته راهی جز آگاهی و شناخت لایه های مختلف اجتماع نسبت به علم وجود ندارد.

رییس انجمن ترویج علم ایران گفت: در مجموع باید میان سیاست‌ها و کارکردهای ترویج علم ارتباط ارگانیکی به وجود آید. از بدو ورود به مبحث ترویج علم هر چند استفاده از تجربه دیگران راهگشای پژوهشگران بود، اما به طور کلی تدوین الگو در ایران نیازمند نگاهی موشکافانه همراه با معرفت‌شناسی جامعه ایرانی برحسب مؤلفه‌های بومی است. نکته جالب توجه، هدف مشترک بین سیاست‌ها و کارکردهای ترویج علم است، به طوری که این دو محور در یک نقطه تلاقی می کنند.

در ادامه این نشست، دکتر حجازی با اشاره به موضوع این پروژه گفت: در هر پژوهشی، موضوع تحقیق، روش تحقیق را مشخص می کند. از آنجایی که موضوع تحقیق حاضر، طراحی الگویی مناسب برای ترویج علم در ایران است، از دو روش کمی و کیفی بهره گرفته شده است. در واقع، با توجه به موضوع و ماهیت تحقیق از روش ترکیبی استفاده شده است. در بخش کیفی از ابزار مصاحبه برای جمع‌آوری اطلاعات استفاده شده است. همچنین به منظور تحلیل داده‌های کیفی از رویکرد داده‌بنیاد که نوعی شیوه پژوهش کیفی است، بهره گرفته شده است.

رئیس دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران افزود: جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه افراد متخصص - اعضای هیئت علمی، استادان، نمایندگان وزارتخانه‌ها، روسا و مدیران مؤسسه های علمی/ پژوهشی و ... - است که در گروه‌های کانونی شرکت داشته‌اند. هر یک به عنوان نماینده‌ای از یک نهاد یا سازمانی محسوب می‌شوند که با علم و فعالیت‌های ترویج علم در ارتباط بودند. از طرفی دیگر، از آنجایی که داده‌های جمع‌آوری شده در تحقیق حاضر مربوط به زمان حال و پاسخ به مسئله، به زمان حال مربوط می‌شود، از روش پیمایش که مربوط به بخش کمی کار است، استفاده شده است. در روش کمی، نمونه‌گیری به روش غیراحتمالی و به صورت هدفمند، قضاوتی و یا تعمدی صورت گرفته است. اطلاعات و داده‌های مورد نیاز بخش کمی، از طریق پرسشنامه گردآوری شده است.

دکتر قدیمی (با اشاره به صحبت‌های دکتر حجازی) افزود: با توجه به دو مدل ارائه شده در تحقیق حاضر و ادغام آنها، الگوی جدیدی به عنوان الگوی زیست‌بوم ترویج علم در ایران طراحی شده است. در مدل پاردایمی و مدل نظری، وضعیت موجود و چالش­های حوزه ترویج علم احصاء شد. این دو مدل تمام متغیرهای مربوط به وضعیت موجود ترویج علم در ایران را در بر دارند. در مدل پارادایمی به متغیرهایی از قبیل شرایط علی، بستر حاکم، شرایط مداخله­گر، راهبردها و پیامدها اشاره شده است. از سوی دیگر، با توجه به برآیند مدل نظری، بهترین الگو در ترویج علم، الگوی مشارکتی است که اطلاعات نه فقط به صورت تک سویه و یک طرفه، بلکه به صورت مشارکتی و دوسویه صورت می‌گیرد. با توجه به یافته­ها و همچنین وضعیت موجود و مطلوب ترویج علم در ایران، به نظر می‌رسد بهتر است سیاست‌گذاری­ها به سمت و سویی هدایت که سبب جلب مشارکت  عموم مردم در ترویج علم شود.

در ادامه این نشست، دکتر نظیف‌کار برنامه عملیاتی پیشنهادی الگوی زیست بوم را تشریح کرد و در خاتمه، حاضرین به بحث و تبادل نظر در مورد این پروژه پرداختند.