در نشست بررسی و تحلیل گزارش پروژه استنفورد ایران ۲۰۴۰ که به میزبانی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد ابعاد مختلف این گزارش مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور نشست بررسی و تحلیل گزارش پروژه استنفورد ایران ۲۰۴۰ روز یکشنبه ۱۷ آذرماه با حضور دکتر وحید احمدی، مشاور وزیر و رییس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، دکتر اکرم قدیمی، معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، دکتر محمدجواد رسائی، رییس مرکز هیأت‌های امنا و هیأت‌های ممیزه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دکتر محمدجواد دهقانی، رئيس مرکز منطقه‌اي اطلاع رساني علوم و فناوري و سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC)، دکتر پیری سرپرست پارک علم و فناوری دانشگاه شهید بهشتی، دکتر عظیم زاده، رییس مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، دکتر مقصود فراستخواه، عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي و جمعی از متخصصین برگزار شد.

در ابتدای این نشست دکتر احمدی ضمن خوشامدگویی به حاضرین به ابعاد گزارش پروژه استندفورد اشاره کرد و گفت: با توجه به رشد علمی که در کشور داریم رتبه علمی ما از نظر کیفیت و کمیت در جایگاه خوبی قرار دارد. وی همچنین به رشد آمار مقالاتی که با همکاری اساتید و متخصصین خارجی تهیه شده است اشاره کرد. دکتر احمدی از شروع حرکتی سخن گفت که در آن با فساد علمی هرچند کم مقابله می شود.

دکتر اکرم قدیمی، معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور نیز بر اهمیت گزارش منتشر شده اشاره کرد و گفت: رسالت ما این است که تصویر درست و مناسبی از آمار منتشر شده داشته باشیم و آمار به صورت صحیح و به موقع ارائه شود.

در ادامه دکتر یونس محمدی پژوهشگر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور به بررسی تحلیلی پروژه استنفورد ایران ۲۰۴۰ پرداخت و گفت: در سال ۲۰۱۵ پروژه‌ای با نام استنفورد ایران ۲۰۴۰ با هدف به کارگیری دانشجویان و اعضای هیئت علمی ایرانی مقیم خارج از کشور برای ترسیم وضعیت موجود، آینده نگاری و ترسیم سناریو تا سال ۲۰۴۰ در حوزه‌های اقتصاد، انرژی، آب، سیستم‌های مالی، کشاورزی، علم و فناوری شروع به کار کرد.

دکتر محمدی ادامه داد: ادعای مدیران و متولیان پروژه این بود که این پروژه یک طرح علمی دانشگاهی است و حامی یا دنبال کننده آن هیچ طرز فکر سیاسی نیست.

پژوهشگر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور اظهار داشت: در این گزارش به رصد تولید علمی ایران، ارزیابی سطح کیفی مقالات، فساد علمی، همکاری‌های علمی و نقش سیاست‌های دولت در این زمینه با بررسی ۴۵۰ هزار مقاله نمایه شده ایران در اسکوپوس طی سال‌های ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۸ می‌پردازد که اهداف این پروژه ادعای مسئولان دولت در پیشرفت‌های علمی ایران و آثار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آن‌ها و مقایسه پیشرفت ایران با کشور‌های دیگر در حوزه علمی است.

وی با اشاره به نتایج ادعا شده در گزارش تولید علمی ایران عنوان کرد: توجه عمده به رشد کمی تعداد مقالات و عدم توفیق در رشد کیفی تولید علمی ایران، عدم تلاش و موفقیت کشور در اشتغال دانش آموختگان دانشگاه ها، عدم توجه مقالات به اولویت‌های کشور، توجه صرف انتشار پذیری مقالات و ... از جمله نتایج ادعا شده در گزارش تولید علمی ایران است.

پژوهشگر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور درباره تعداد مقالات و فارغ التحصیلان کشور عنوان کرد: در طول دو دهه گذشته محققان ایرانی حدود ۴۳۷ هزار مقاله منتشر کرده اند که ایران را به عنوان بیست و یکمین کشور در تولید مقالات جهان قرار می‌دهد هم چنین میزان انتشار سالانه در طی دو دهه گذشته به میزان ۵۰ برابر افزایش یافته است که از روند جهانی در گسترش انتشار علمی که کمتر از سه برابر افزایش یافته پیشه گرفته است.

دکتر محمدی درباره نسبت اعضای هیئت علمی به دانشجویان فارغ التحصیل عنوان کرد: با گسترش سریع دانشگاه و افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها شمار دانشجویان تحصیلات تکمیلی در دو دهه گذشته ده برابر شده است که این طبیعتا رشد منابع انسانی برای انجام تحقیقات را به دنبال خواهد داشت این امر در کنار اجبار برای تولید مقاله سبب رشد تولید علمی ایران خواهد شد، اما در مقابل تعداد اعضای هیئت علمی دانشگاه در ایران را متناسب با رشد تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی نمی‌دانند این امر را دلیل کاهش قابل ملاحظه کیفیت آموزش و تحقیق در تحصیلات تکمیلی ایران گزارش کرده اند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشورافزود: عامل دیگر کاهش کیفیت را شرکت‌های تهیه و چاپ مقالات و هم چنین شرکت‌های همکار با مجله‌های یغماگر و سردبیران متقلب برای انتشار مقالات به صرف هزینه در مدت زمان کوتاه می‌دانند.

وی با اشاره به تعداد نمایه‌های ۱۲ کشور اول با بیشترین مقالات مردود شده اظهار داشت: در نتایج این تحقیق عنوان شده است که نرخ بداخلاقی‌های علمی در مقالات پژوهشگران ایرانی بالاست و از هر ده هزار مقاله محققان ایرانی ۱۳.۳ مقاله سلب اعتبار شده است که از نظر  آنان ۴ برابر متوسط جهانی است و ایران را در رتبه بالایی از فهرست کشور‌های دارای مقالات سلب اعتبار شده قرار می‌دهد.

 

*بايد از نخبگان ايراني خارج كشور براي تبادلات بين المللي استفاده شود

دکتر مقصود فراستخواه، عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه ريزي آموزش عالي نیزاز پراکندگی مغزهای ایرانی در سراسر دنیا گفت. به گفته وی این موقعیت مناسبی برای در تبادلات بين المللي است و مي تواند راهگشاي بسياري از مسائل باشد. وی گفت: در كشور تغييرات به صورت نامتجانس، غير همگرا و هم ستيز صورت گرفته است، زماني كه در جامعه تغييرات مديريت نمي شود نتيجه آن در آموزش عالي مشهود خواهد شد كه افزايش بيكاري را به همراه دارد. دکتر فراستخواه افزود: به عنوان مثال از دوره ۲۰۰۶ اينترنت خيز برداشته و دسترسي مردم به اطلاعات بيشتر شده است اما فرصت هاي محيط زيستي و درآمدها با مشكل مواجه شده اند كه كشور را به يك ناپايداري دچار مي كند و بر رفتار اساتيد، دانشجويان و تهيه مقالات تاثير مي گذارد. دکتر فراستخواه تصريح كرد: تحليل اجتماعي مشكلات با اشكال مواجه است و نياز به تحليل درست اجتماعي دارد. وي با اشاره به مقاله استنفورد در خصوص رتبه علمي ايران گفت: تمامي گزارش ها در خصوص رتبه و روند علمي ايران در گزارش استنفورد آمده است، ما شرايط علمي كشور را در سطح افق مطالعات جهاني تاكنون بررسي و مطالعه نكرده ايم و نياز به گزارش هاي داخلي از وضعيت علمي كشور داريم در واقع نياز است اين گزارش ها با توجه به شرايط و مطالعات اجتماعي باشد زيرا شرايط اجتماعي تاثير گذار است.

 

*در بخش هایی آمار هدفمند و اغراق آمیز بوده است  

دکتر محمدجواد دهقانی رئيس مرکز منطقه‌اي اطلاع رساني علوم و فناوري و سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) نیز با اشاره به هدفمند بودن بعضی از آمار و ارقام در گزارش ارائه شده گفت: در بخش هایی آمار ارائه شده اغراق آمیز بوده و در ارزش گذاری ها از واژه ها هدفمندانه استفاده شده است. وی با اشاره به توسعه و پیشرفت علمی ایران گفت: با توجه به حساسیت هایی که بر توسعه و پیشرفت ما وجود دارد بعضا سعی میشود کارهای صورت گرفته بی ارزش نشان داده شود.

دکتر دهقانی در ادامه گفت: باید قبل از اینکه گزارش های این چنینی در پایگاه های خارج از کشور انجام شود خودمان موارد را رصد کنیم و به جامعه علمی منتقل کنیم. رئيس مرکز منطقه‌اي اطلاع رساني علوم و فناوري بر لزوم بررسی شاخص های فناوری و علمی توسط مجموعه های سیاستگذار اشاره کرد و کیفی کردن حوزه های تحقیقاتی را ضروری دانست.

 

*تبدیل تحقیقات به فناوری، تنها مشکل کشور ما نیست

دکتر پیری با اشاره به اینکه تحلیل های انجام شده نیمه کاره صورت گرفته و نتیجه نهایی منفی ارائه شده است گفت: فارغ التحصیلان ما با همین مقالات جذب دانشگاه های برتر دنیا شده اند و با توجه به سخت گیری هایی که در حوزه بین الملل وجود دارد حوزه علمی خیلی خوب عمل کرده است. وی در ادامه گفت: تبدیل تحقیقات به فناوری تنها مشکل کشور ما نیست و همه دنیا با این چالش روبرو هستند. طبیعی است که در بخش اثربخشی در جامعه مشکل داریم. دکتر پیری در پایان افزود: مدیریت این خلاء ایجاد شده مهم است و باید چارچوب و زیرساخت ها را درست کنیم.

 

*در دانشگاه های کشور جهاد علمی انجام می شود

 دکتر محمدجواد رسائی با اشاره به اینکه دانشجویان و اساتید ما در دانشگاه ها با عنصر انگیزه و با کمترین امکانات جهاد علمی میکنند گفت: باید عنصر انگیزه را در ارائه آمار در نظر بگیریم. وی توفیقات علمی کشور را امروزه به عنوان یک گفتمان قالب در جامعه عنوان کرد و گفت این دستاوردها در تاریخ ثبت خواهد شد. وی در پایان ضمن اشاره به اینکه باید به دستاوردهایمان افتخار کنیم گفت: ما باید بتوانیم تغییرات لازم را انجام دهیم و قبل از دیگران خود را نقد کنیم. لایحه مقابله با تقلب یکی از حرکت های است که به همین منظور شروع کرده ایم.

 

دکتر عظیم زاده، رییس مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی نیز گفت: این گزارش می تواند تلنگری برای جامعه علمی ما باشد. نداشتن شفاف سازی اطلاعات و نیازهایمان نقدی است که به ما وارد است. وی افزود دانشجویان و اساتید دلسوزانه کار میکنند ولی مهم این است که چقدر از این تلاشها هدفمند و در مسیر نیازهای کشور است. وی همچنین به اهمیت استخراج مقالاتی که از نظر محتوا با کیفیت هستند اشاره کرد.

 

دکتر رسولی نماینده ایرانداک در این جلسه به سوء گیری استندفورد در این گزارش اشاره کرد. وی پیشنهاد کرد جلسات منظمی به منظور بررسی و تحلیل انتشارات و وضعیت علمی کشور تشکیل شود.

 

در نهایت دکتر احمدی، مشاور وزیر و رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با یک جمع بندی ضمن اشاره به اینکه هدف این جلسات نقد گزارش استنفورد نمی باشد گفت: امیدواریم چنین نشست‌هایی برای مطرح کردن مفاهیم پایه‌ای و یکسان سازی آمار‌های تولیدات مختلف کشور هم چنان ادامه داشته باشد و با راه اندازی یک شبکه از نمایندگان مرکز تحقیقات، وزارت علوم، ایرانداک و پایگاه استنادی جهان اسلام بتوانیم فضاسازی درستی از آمار‌ها داشته باشیم.

وی گفت: با این نشست‌ها می‌توانیم گزارش‌های دقیق همراه با تحلیل جامع علمی ارایه کنیم همچنان که در این نشست مشخص شد اگر حوزه علوم انسانی وارد معرکه تولیدات علم شود جهش ما بسیار بیشتر از قبل خواهد بود.