دکتر سحر کوثری، عضو گروه سیاست علم مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، روز چهارشنبه شانزدهم اسفند ۱۳۹۶، در خصوص مدلها و متدولوژی توسعه زیست‌بوم نوآوری به ارائه سخنرانی پرداخت.

وی در خصوص ضرورت و ملاحظاتی که در توسعه زیست‌بوم باید به آنها توجه کرد، به بیان درس‌های از یک تجربه عملی پرداخت و گفت: وجود اراده، تصمیم و همدلی مشترک بین بازیگران، در توسعه زیست‌بوم الزامی است. در واقع زمانی که با نگاه زیست‌بوم به مسائل توجه می‌کنیم، ماهیت دستگاه‌ها و نهادها از بین نرفته و کارکرد خود را حفظ می‌کنند و بین آنها همکاریِ همراه با رقابت صورت می‌گیرد. دولت نیزمی‌تواند با فراهم کردن بسترهای لازم، بدون مداخله مستقیم در ساختار، رفتار و عملکرد بازار و با حفظ نظم آن، به توسعه زیست‌بوم کمک کند و در صورت شکست بازار نیاز به اقدامات و دخالت دولت است تا با چنین شکست و ناتوانی مبارزه کند.

دکتر کوثری با اشاره به اهمیت همکاری‌های بین رشته‌ای در این توسعه گفت: زمانی که قرار است ارزشی شکل بگیرد و یا پلت‌فرمی توسعه پیدا کند، افراد با رشته‌های مختلف باید در بحث‌های فنی، حقوقی و مرتبط با کسب‌وکار حضور یابند تا هم افزایی لازم اتفاق بیفتد.

وی افزود: توسعه زیست‌بوم یک اقدام تشریفاتی نیست بلکه یک انرژی درونی است که توسط آن خلق مشترک ارزش اتفاق می‌افتد و وابستگی‌های متقابل، نقش‌های فعال و یک تکامل هم‌زیستانه روی می‌دهد. به عبارت دیگر، زیست بوم آمیزه‌ای از بازیگران توانمند است که برای ایجاد ارزش مبتنی بر نیازهای مشتری با یکدیگر همکاری می‌کنند.

عضو گروه سیاست علم مرکز در تعریف زیست‌بوم نوآوری گفت: یک زیست‌بوم نوآوری شبکه‌ای از بازیگران پیرامون ارزش مرکزی است که برای موفقیت و بقای خود به یکدیگر وابسته هستند. مشخصه اصلی که این مفهوم را از سایر بخش‌ها و شبکه‌های تامین متمایز می‌کند، مدلسازی صریح وابستگی‌های متقابل بازیگران است.

وی تصریح کرد: هر عضوی از زیست‌بوم نوآوری در نهایت در سرنوشت شبکه با سایرین شریک است.

دکتر کوثری در ادامه به بیان ویژگی‌های زیست‌بوم پرداخت و گفت: ویژگی‌هایی مانند رابطه همکارانه، رقابت و اعتماد میان اعضا، نوآوری باز، انعطاف‌پذیری بالا در برابر تغییرات محیطی، پاسخگویی به چالش‌ها و استفاده از فرصت‌ها، سپردن فعالیت‌ها به تأمین‌کننده‌ای با کمترین هزینه و انجام فعایت‌های اساسی که خود در آن دارای مزیت رقابتی است، نشان‌دهنده ماهیت خودکفای زیست‌بوم است.

وی شکل‌گیری زیست‌بوم‌های حال حاضر را بر اساس مدل‌های کاهش هزینه، افزایش ارزش ادارک شده از محصول، یکپارچه‌کنندگی/واسطه، تأمین‌کنندگان فناوری و مدل ارائه‌دهندگان زیرساخت عنوان کرد و افزود: منطق این مدل‌ها مبتنی بر ارزشی است که برای بازیگر ایجاد می‌شود.

وی در خصوص مدل‌های طراحی و بازنمایی جریان ارزش که بازیگران در شروع کار درباره آنها به مذاکره می‌پردازند اظهار کرد: مدل شبکه اقدام، نگاشت جریان ارزش زیست‌بوم، رویکرد پیکره‌بندی ارزش و چارچوب مدل کسب‌وکار چهار مدلی است که بر اساس آنها فعالیت آغاز می‌شود. در مدل اول، ارتباط بین اقدام‌هایی که باید صورت گیرد و اولویت آنها تعیین می شود. در رویکرد بعدی، به مسئله بر اساس منطق زنجیره ارزش نگاه می‌گردد و در مدل آخر نیز، که مدل کانواس است، باید حداقل درباره ۹ مولفه به توافق رسید، مولفه‌هایی مانند منابع، شرکای کلیدی، هزینه‌ها و درآمدها و ... .

دکتر کوثری در خصوص مدل دوم، نگاشت جریان ارزش زیست‌بوم بیان داشت: این مدل از سه لایه تشکیل شده؛ به طوری که یک ارزش اصلی وجود دارد، تعدادی در تکمیل این ارزش کمک می‌کنند و تعدادی دیگر نیز نقش توانمندساز را دارند. این مدل در توسعه زیست‌بوم نوآوریِ سازمان‌هایی مثل گوگل، آمازون و اپل مورد استفاده قرار گرفته و در کل پرکاربرد است. در مرحله بعد بازیگران و جریان ارزش بین آنها مشخص‌ می‌شود که دسته‌بندی بازیگران نیز بر اساس قدرت، ایجاد ارزش و ضروت منافع آنها صورت می‌گیرد و شامل ۴ دسته سلطه‌گر (به نوعی شامل رقبا می‌شود)، بازیگر گوشه‌ای (در نقش کمک‌کننده در تکمیل ارزش)، بازیگر کلیدی (در نقش ارزش اصلی) و هاب (در نقش توانمندساز) است. خدمات، جریان مالی و اعتبار، اطلاعات و داده و ارزش ناملموس از انواع کنش‌ها و جریان‌های ارزشی هستند که بین ذی‌نفعان شکل می‌گیرد.

وی در انتهای سخنرانی خود به بررسی ماتریس اثرگذاری و اثرپذیری بین ذینفعان، تکمیل مدل سه لایه و نحوه سازماندهی صورت گرفته بین بازیگران پرداخت و گفت: مهمترین بخش زیست‌بوم، قسمت ارزش اصلی است که باید توسعه پیدا کند؛ در نتیجه، تعیین این اولویت در توسعه زیست‌بوم اهمیت و ضرورت دارد.