سومین نشست بررسی فعالیت‌های ترویج علم وزارتخانه­‌ها و ستادهای معاونت علمی و فناوری، روز چهارشنبه ۶ تیر ماه ۱۳۹۷، به منظور شناسایی وضعیت موجود ترویج علم در سازمان­های مختلف کشور، در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد.

در این نشست، دکتر اکرم قدیمی، مدیر گروه پژوهشی ترویج علم مرکز، دکتر حسین شیخ‌رضایی، عضو هیأت علمی گروه ترویج علم مرکز، دکتر الهه حجازی هیئت علمی دانشگاه تهران و نمایندگانی از وزارت آموزش و پرورش، وزارت نفت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان بهزیستی  و  نمایندگانی از برخی ستادهای معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری،  حضور داشتند.

در ابتدای نشست، دکتر قدیمی به توضیح فعالیت‌های صورت گرفته در جهت ترویج علم کشور و هدف از طراحی الگوی آن پرداخت. در حال حاضر سازمان‌ها و نهادها به صورت موردی و پراکنده به فعالیت‌های ترویجی می­پردازند و چارچوب مشخصی که بر اساس مؤلفه‌های سیاست­گذاری، ابزار، اعتبار مالی، سرمایه انسانی و زمان­بندی باشد، وجود ندارد. با توجه به اين وضعيت، هدف از اجرای طرح حاضر مطالعه وضعيت فعلی ترويج علم در سطح ملی، مطالعه و تحليل نمونه‌های موفق بين‌المللی در زمينه ترويج علم و در نهايت ارائه الگویی متشکل از راهبردهای سياست­گذاری و اجرايی براي حركت از وضع فعلی به وضع مطلوب‌ است.

مدیر گروه پژوهشی ترویج علم مرکز، با اشاره به اینکه در ايران توليد علم در مقايسه با ترويج علم از طرفداران بيشتري در سطح سياست­گذاری برخوردار است و گسترش فرهنگ علمی در جامعه و همگانی کردن علم مورد اقبال كمتري قرار گرفته، اظهار کرد: اين نكته را همواره باید در ذهن داشت كه ترويج و توليد علم هر دو بايد با هم و در يک زمان پياده شوند تا امكان توسعه علمی متوازن جامعه فراهم شود.

در ادامه نمایندگان حاضر در نشست به توضیح مصادیق ترویج علم در حوزه کاری خود پرداختند.

دکتر فاطمه مهاجرانی، رئیس مرکز ملی پرورش استعدادهای درخشان و دانش‌پژوهان جوان و معاون وزیر آموزش و پرورش، با اشاره به اینکه مدارس استعداد درخشان یا سمپاد و باشگاه پژوهشگران جوان ذیل این مرکز در حال فعالیت هستند، گفت: هدف اصلی باشگاه، آماده‌سازی دانش­آموزان و شرایط لازم برای المپیادهای علمی دانش‌آموزی است که هر سال در سطح کشور برگزار می‌شوند.

وی در رابطه با تعریف ترویج علم در مجموعه تحت ریاست خود گفت: معنای ترویج علم، گسترش هرچه بیشتر علوم و عامه‌پسند بودن آن است، به این معنا که عامه برای شنیدن موضوعات علمی تشویق بشوند. جنس کار مدارس سمپاد در سال‌های اخیر تغییر کرده است، به گونه‌ای که برای آن­ها کارویژه‌هایی با نام "کارسوق" تعریف شده که یکی از مهم­ترین و اثربخش‌ترین فعالیت‌های این مدارس است. در این جهت مفاهیم بزرگ علمی که در ستادهای معاونت علم و فناوری در حال شکل‌گیری است، مانند علوم شناختی، به صورت پروژه‌هایی برای دانش‌آموزان تعریف می‌شود و در نهایت محصولات به‌ وجود آمده از این پژوهش‌ها در قالب ایده، پتنت یا مقاله، در معرض داوری قرار می‌گیرند.

دکتر فرزانه شریف­زاد، نماینده ستاد سلول‌های بنیادی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، فعالیت‌های ترویج علم ستاد را بر مبنای یک مفهوم گسترده و عمیق عنوان کرد و افزود: در ستاد برای دانش‌آموختگان دوره دبیرستان و دبستان برنامه‌های درازمدت در نظر گرفته شده است اگرچه این برنامه‌ریزی شامل دانش‌پژوهان و دانشجویان مقاطع دیگر هم می‌شود. هدف ستاد بر کاهش دادن فاصله علم و صنعت و ایجاد دانشگاه‌های نسل سوم استوار است. به طوری­که، در این جهت همکاری‌های خوبی با مراکز آموزشی و پژوهشی داشتیم.

آقای داوود اصلانی نماینده معاونت آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش گفت در این نهاد، گروهی به عنوان گروه امور پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی از سال ۱۳۸۲ به صورت غیررسمی و از سال ۱۳۹۵ به صورت رسمی و قانونی، عهده‌دار ترویج پژوهش‌های دانش‌آموزی است. اجرای "طرح جابر" در مدارس دوره ابتدایی، "طرح نوجوان خوارزمی" در مدارس دوره اول متوسطه و طرح‌ها و جشنواره‌های متعدد دیگری که توسط ستادهای تابعه معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری حمایت و پشتیبانی می‌شوند از جمله فعالیت‌های این ستاد است. در ادامه، آقای محمد علی مانیان، نماینده شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت وزارت نفت، تولید محتوا به صورت کتاب و بروشور برای مخاطبان اقشار مختلف را از جمله فعالیت‌های شرکت نام برد و جایگاه ترویج علم در این نهاد را تهیه محتوا در جهت کاهش مصرف انرژی و تعریف اصول و الگوی صحیح و استاندارد مصرف آن عنوان کرد و با توجه به اینکه شرکت ملی نفت یک بنگاه اقتصادی است، از این فعالیت­ها در جهت مسئولیت اجتماعی شرکت نام برد.

دکتر آرین گودرزی، نماینده ستاد توسعه فناوری لیزر، فوتونیک و ساختارهای میکرونی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، با توجه به آنکه رسالت معاونت علمی، توسعه فناوری در کشور است، مأموریت اصلی ستاد را نیز به عنوان زیرمجموعه معاونت علمی، در همان جهت عنوان کرد. وی گفت: در حوزه ترویج، تمرکز این سازمان روی بخش‌‌هایی است که دارای دورنمای توسعه فناوری هستند، در واقع تنها به بخش‌هایی از ترویج وارد می‌شویم که بدانیم منجر به محصول و خلق ثروت خواهد شد.

فعالیت ترویج در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، به گفته دکتر جواد قاسمی، نماینده این سازمان، به عنوان یکی از فعالیت‌های محوری و بنیادی محسوب می‌شود. در این سازمان حدود ۲۰۰۰ طرح تحقیقاتی به صورت سالانه انجام می‌گیرد و یافته‌های حاصل از آن­ها در قالب کتاب منتشر می‌شود. هدف نهایی ترویج این یافته‌ها در جامعه روستایی است. معاونت ترویج این سازمان دارای چهار دفتر، ترویج دانش و فناوری کشاورزی، شبکه دانش و رسانه‌های ترویجی، ساماندهی مراکز و فعالیت امور زنان روستایی است. تعداد ۸۰۰۰ "کارشناس پهنه" در سطح کشور وجود دارند که توسط ۱۰۰۰ محقق معین مورد حمایت فنی و در جهت دانش‌افزایی قرار می‌گیرند. همچنین "محقق-مروجان ارشد" که بیش از ۲۰ سال سابقه تخصصی دارند به عنوان پشتیبان این هزار محقق معین فعالیت می‌کنند.

دکتر الهام فروتن، نماینده ستاد توسعه فناوری آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز در توضیحات خود به فعالیت‌های ترویجی ستاد به عنوان اهداف تعریف شده اشاره کرد. در این راستا، کارگروه انتشارات این ستاد، فناوری‌ها و پژوهش‌های جدید در کشور را چاپ می‌کند و در اختیار عموم مردم قرار می‌دهد. برگزاری جشنواره‌های دانشجویی، برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌ها به صورت تخصصی و عمومی، حمایت‌های مالی و معنوی از همایش‌ها و کنفرانس‌ها از دیگر فعالیت‌های این ستاد هستند. در ادامه، خانم عفت پیوندزنی، نماینده معاونت آموزش، پژوهش و ساختارهای سازمانی بهزیستی، درباره واحد پژوهش این معاونت توضیح داد و گفت: قالب فعالیت‌های این واحد بر اساس سیاست‌ها و نیازهای سازمان انجام می‌گیرد. در این جهت از پایان‌نامه‌های دانشجویی و پژوهش‌هایی که از اطلاعات جامع هدف سازمان بهزیستی استفاده می‌کنند، حمایت می‌کند. همچنین انتقال دانش سازمانی از طریق آموزش‌ها و تدریس توسط کارمندان باتجربه سازمان به واحدهای استانی و واحدهای مجری صورت می‌گیرد. مأموریت دیگر سازمان، پیشگیری و آگاه‌سازی در سه سطح نخست (آحاد مردم)، دومین و سومین (جامع هدف سازمان بهزیستی) است.

دکتر سید نقی یمانی، نماینده دفتر سلامت خانواده، جمعیت و مدارس در حوزه معاونت بهداشتی وزارت بهداشت نیز با حضور در این نشست، قسمتی از فعالیت‌های ترویجی این دفتر را مربوط به بحث آموزش خود مراقبتی و سنجش سواد سلامت عنوان کرد.

در ادامه این نشست، هر یک از نمایندگان به توضیح بیشتر جایگاه ترویج علم در ساختار سازمانی نهاد خود و در انتها به بررسی وضعیت موجود فعالیت‌های ترویجی آن پرداختند.