دومین نشست بررسی فعالیت‌های ترویج علم مراکز علمی و پژوهشی، روز دوشنبه بیست‌وچهارم اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد.

در این نشست، دکتر اکرم قدیمی، مدیر گروه پژوهشی ترویج علم مرکز، دکتر الهه حجازی، عضو شورای گروه ترویج علم، دکتر حسین شیخ‌رضایی، عضو هیأت علمی گروه ترویج علم مرکز و نمایندگانی از پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، موزه ملی علوم و فناوری، سازمان ملی استاندارد، پژوهشگاه شیمی و­مهندسی شیمی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری، پژوهشکده علوم شناختی و پژوهشگاه رویان حضور داشتند.

دکتر قدیمی در ابتدا ضمن اشاره به پروژه طراحی الگوی ترویج علم در ایران که در مرکز در حال انجام است، درباره هدف از برگزاری این نشست گفت: برای طراحی و ارائه این الگو نیاز است که وضع موجود و فعالیت‌های ترویجی مراکز پژوهشی را بسنجیم.

همچنین دکتر حجازی با بیان اینکه در سال گذشته اولین نشست بررسی فعالیت‌های ترویجی با مروجان علم در زمینه کتاب برگزار شد، تصریح کرد: از آنجایی که این فعالیت‌ها محدود به انتشار کتاب نمی‎شود و در همه حوزه‌ها وجود دارد، ترکیب این نشست را تغییر دادیم تا از دیدگاه متفاوتی این موضوع را بررسی ‌کنیم.

در ادامه این نشست سئوالاتی درباره چگونگی فعالیت‌های عمده ترویجی در سازمان و نهاد مربوطه، مفهوم ترویج علم و جایگاه آن در ساختار سازمان‌ها، چالش‌ها و موانع فعالیت‌های ترویجی و نحوه ارزیابی آنها برای نمایندگان مراکز پژوهشی حاضر در نشست مطرح شد تا نهایتاً با تحلیل ثانویه پاسخ‌های ارائه شده، وضع موجود ترویج علم در ایران، بررسی و نحوه طراحی الگوی ترویج علم ایران انتخاب شود و به این سئوال پاسخ داده شود که آیا می‎توان الگوی واحدی برای تمام کشور ارائه کرد یا خیر؟.

نمونه فعالیت‌های ترویجی مراکز

نماینده پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، با توجه به تحقیقات تحلیلی و تجربی که در پژوهشگاه انجام می‌گیرد، سرمایه‌گذاری اولیه را برای ایجاد زمینه لازم جهت انجام فعالیت‌های ترویجی سازمان خود ضروری دانست.

نماینده مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی نیز با اشاره به اینکه در اهداف سازمان مربوطه فعالیت‌های ترویجی به طور صریح تعریف نشده، برپایی غرفه در نمایشگاه‌ها، تهیه بروشور، انتشار کتاب، انجام طرح‌های پژوهشی و گزارش‌های تخصصی را به عنوان بخش‌هایی از فعالیت‌های مؤسسه  که در راستای ترویج هستند نام برد.

در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، فعالیت‌های ترویجی توسط بخش روابط عمومی و پژوهشکده کاربردی‌سازیِ و به صورت برگزاری نشست‌های عمومی و کارگاه‌های آموزشی انجام می‌شود.

برپایی موزه برای ایجاد ارتباط مستقیم با مخاطبان، طراحی گالری‌هایی برای برگزاری در آینده، تعریف رویدادهای فصلی و هفتگی برای دانش­آموزان با موضوعات و فعالیت‌های مختلف، برگزاری نشست‌ با متخصصان و مروجان و همچنین برگزاری جشنواره‌ها با موضوعاتی که دغدغه‌های اجتماعی محسوب می‌شوند، از جمله فعالیت‌های ترویجی هستند که در موزه ملی علوم و فناوری ایران انجام می‌شوند. همچنین به گفته نماینده این سازمان، با همکاری‌هایی که با متخصصان علوم اجتماعی صورت گرفته، گسترش هر چه بیشتر سواد علمی در برنامه‌های آینده این موزه قرار دارد.

نماینده سازمان ملی استاندارد، ارتقا فرهنگ جامعه را به عنوان تکلیف و وظیفه غیر الزامی و اجرایی این سازمان نام برد که هدف از آن تبدیل استاندارد به یک باور ملی است. در این راستا، در دانشگاه‌ها، آموزش و پرورش و دیگر قسمت‌های آموزشی و صنعتی، دفاتر ارتباطی ایجاد شده است.‎

در ادامه این نشست، نماینده ایرانداک، برخورداری عموم مردم از اطلاعات علمی و فناوری کشور را شعار این سازمان عنوان کرد که در بخش فلسفه و ارزش‌های آن ذکر و در این جهت، پژوهشکده جامعه و اطلاعات با سه گروه پژوهشی سیاست اطلاعات، اخلاق حقوق اطلاعات و مطالعات اجتماعی اطلاعات در ایراندک ایجاد شده است. پیشنهاد گنجاندن بخش "چکیده همگان‌فهم" در پایان‌نامه‌ها، برنامه‌ریزی برپایی موزه ایرانداک، بازدیدهای عمومی برای آشنایی با پروسه انجام یک کار علمی و برگزاری دوره‌های آموزشی مهارتی و کاربردی، از جمله دیگر فعالیت‌های ترویجی این سازمان نام برده شد.

پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی نیز، ترویج علم را به صورت اکادمیک از طریق انتشار مقاله و کتاب و به صورت عمومی از طریق "کمیته آموزش و فرهنگ شورای عالی اقیانوس‌شناسی" پیش می‌برد. یکی از فعالیت‌های چشمگیر آن در جهت عمومی‌سازی علم، وارد کردن موضوع دریا و اقیانوس در کتاب مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان است و مخاطرات مربوط به هوا و دریا نیز از طریق برگزاری کارگاه‌هایی به عموم مردم آموزش داده می‌شود.

نماینده پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری، فعالیت‌های پژوهشگاه در بخش تخصصی (پذیرش دانشجو) و عمومی را در راستای فعالیت‌های ترویج علم عنوان کرد. از این جهت پژوهشگاه در نظام رتبه‌بندی سایماگو دارای رتبه پنجم در خاورمیانه، دوم در کشور و اول در وزرات علوم است. همچنین برگزاری سخنرانی‌های عمومی در هفته پژوهش با عنوان "کافه ژنتیک" باعث شده این پژوهشگاه در چهار دوره متوالی، به عنوان پژوهشگاه برتر وزارت علوم شناخته شود. پخش بیش از دوهزار دقیقه فیلم و برنامه رادیویی در حوزه عمومی، چاپ دانش‌نامه تخصصی ژنتیک برای گروه‌های عمومی و تخصصی، دویست عنوان کتاب هیأت علمی، چهل عنوان پژوهشگاه و فصلنامه انگلیسی IJB و ارائه مشاوره رایگان ازدواج در انجمن خیریه ژنتیک از جمله فعالیت‌های دیگر این پژوهشگاه است.

طبق توضیح نماینده پژوهشکده علوم شناختی نیز، برگزاری ژورنال کلاب در کلینیک مغز و شناخت به صورت هفتگی، جز برنامه‌های ترویجی این پژوهشکده است که عموم مردم می‌توانند در آن شرکت کنند. همچنین فصلنامه علوم شناختی که در آن تازه‌های این علم چاپ می‌شود دارای مخاطب قابل توجهی می‌باشد. علاوه بر آن، چاپ کتاب، برگزاری همایش‌های بین‌المللی و کارگاه‌های آشنایی با متدولوژی‌های علوم شناختی در انجام پژوهش، فعالیت‌هایی هستند که در راستای ترویج علم صورت می‌پذیرند.

راه‌اندازی مرکز آموزش سلول‌های بنیادی برای همه، افتتاح آزمایشگاه سیار سلول‌های بنیادی برای همه با همکاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و شهرداری تهران، بازدید ماهیانه، برگزاری مدرسه تابستانی با مدرسین داخلی و بین‌المللی، برگزاری کنگره سالانه و انتشار دو مجله علمی با کاربرد عمومی، نمونه فعالیت‌های پژوهشگاه رویان است که در انتها نماینده این سازمان به توضیح آنها پرداخت.

نکته مهم این نشست این بود که در اساسنامه  اکثر این مراکزفعالیت­های ترویجی جزء برنامه­های مصوب نیست.